Năm 2010, khi nhiều thanh niên cùng trang lứa lựa chọn vào các khu công nghiệp tìm việc, anh Hà Quốc Bảo, sinh năm 1984, ở ấp Bảo Bình 2, xã Cẩm Mỹ, TP. Đồng Nai, lại chọn ở lại quê hương và lập nghiệp bằng nghề nuôi dê. Từ những ngày đầu còn ít kinh nghiệm, phải tự học cách làm chuồng, chăm sóc đàn, đến những lần điều chỉnh con giống và phương thức nuôi, anh từng bước tìm ra hướng đi phù hợp với điều kiện của gia đình. Hôm nay, phía sau đàn dê khoảng 200 con là cả một chặng đường học nghề từ chính thực tế.
Khởi đầu với nghề nuôi dê
Nhìn khu chuồng dê của gia đình anh Quốc Bảo hôm nay, ít ai hình dung mọi thứ từng bắt đầu bằng những điều rất giản dị.
Những ngày đầu bước vào nghề, anh gần như chưa có nhiều kinh nghiệm. Chuồng nuôi được dựng từ những vật liệu sẵn có trong gia đình và địa phương; kỹ thuật chăm sóc cũng được anh học từng chút một qua việc tìm hiểu, hỏi người đi trước rồi tự mình áp dụng. Mỗi việc đều phải vừa làm, vừa quan sát và rút kinh nghiệm.
Nhắc lại quãng thời gian ấy, anh Bảo vẫn giữ nguyên một suy nghĩ đã theo mình trong nhiều năm: “Nuôi con gì cũng vậy, muốn làm được thì trước hết phải chịu khó học và chịu khó làm. Không biết thì hỏi, chưa làm được thì làm lại.”
Những con dê đầu tiên anh lựa chọn là dê cái sinh sản Bách Thảo. Sau khoảng hai năm, đàn dê cái được tăng lên 18 con với mong muốn tạo thêm nguồn thu cho gia đình. Nhưng thực tế chăn nuôi không thuận lợi như dự tính. Kinh nghiệm còn ít, kỹ thuật chăm sóc chưa phù hợp khiến hiệu quả đàn dê chưa đạt như mong muốn.
Chính những năm đầu ấy lại cho anh một bài học quan trọng: tăng số lượng đàn chưa chắc đã đồng nghĩa với tăng hiệu quả. Muốn đi lâu dài với nghề, người nuôi phải chọn đúng con giống, nắm được kỹ thuật và tổ chức cách nuôi phù hợp với nguồn thức ăn, chuồng trại cũng như khả năng chăm sóc của gia đình.
Thay vì bỏ cuộc, anh Bảo chọn cách nhìn lại những điều chưa ổn để làm lại tốt hơn. Từng lứa dê đi qua lại để lại thêm một kinh nghiệm và cũng dần định hình cách anh tổ chức chăn nuôi sau này.
Bước ngoặt với dê Boer
Sau giai đoạn nuôi dê sinh sản chưa đạt hiệu quả như mong muốn, anh Bảo bắt đầu tính toán lại hướng phát triển đàn. Qua thực tế, anh nhận ra rằng muốn gắn bó lâu dài với nghề thì không thể chỉ tăng đàn, mà phải tìm được con giống phù hợp hơn với mục tiêu sản xuất và điều kiện sẵn có của gia đình.
Đến năm 2016, sau một thời gian tìm hiểu, anh quyết định chuyển sang nuôi hoàn toàn dê đực Boer. Đây là bước chuyển quan trọng, đưa mô hình từ nuôi dê sinh sản sang tập trung vào dê thịt.
Việc lựa chọn Boer không phải ngẫu nhiên. Qua quá trình tìm hiểu, anh nhận thấy đây là giống dê chuyên thịt, có tầm vóc lớn và khả năng tăng trọng tốt, phù hợp với hướng chăn nuôi mà anh đang theo đuổi. Mục tiêu lúc này không còn là tăng số lượng đàn bằng mọi giá, mà là nâng hiệu quả trên từng con, tận dụng tốt nguồn thức ăn và tổ chức thời gian nuôi hợp lý hơn.
Nhưng con giống tốt không đồng nghĩa với việc người nuôi có thể bớt công chăm sóc. Anh vẫn phải theo dõi đàn mỗi ngày, quan sát khả năng ăn, mức độ phát triển và tình trạng sức khỏe để điều chỉnh cách nuôi cho phù hợp. Qua từng lứa, anh càng hiểu rằng hiệu quả của dê thịt không chỉ đến từ giống mà còn phụ thuộc vào cả một quá trình từ chuồng trại, thức ăn đến cách người nuôi theo sát đàn.
Chủ động nguồn thức ăn từ những gì có sẵn
Một trong những kinh nghiệm giúp anh Bảo duy trì đàn dê ổn định là biết tận dụng nguồn thức ăn sẵn có quanh gia đình. Lá gòn, lá mít, lá keo, cỏ voi và một số phụ phẩm nông nghiệp như vỏ trái mít được đưa vào khẩu phần của đàn dê. Nhờ đó, gia đình giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn thức ăn mua từ bên ngoài và chủ động hơn trong quá trình nuôi.
Nhưng với anh Bảo, “tận dụng” không có nghĩa là có gì cho ăn nấy. Người nuôi phải hiểu từng loại thức ăn, biết sử dụng sao cho phù hợp và quan sát phản ứng của vật nuôi để điều chỉnh. Những nguồn nguyên liệu rất quen thuộc quanh khu vườn vì thế chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng cách.
Từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều lứa dê, anh còn chủ động ủ chua cỏ để dự trữ thức ăn, nhất là cho dê con mới đưa về chuồng. Cỏ được băm nhỏ, bổ sung rỉ mật đường và một lượng nhỏ muối rồi ủ khoảng 10 ngày. Theo kinh nghiệm của anh, loại thức ăn này giúp dê con thích nghi tốt hơn với môi trường mới và hạn chế tình trạng tiêu chảy.
Những cách làm ấy không có được trong một sớm một chiều. Chúng được tích lũy từ việc quan sát đàn qua từng lứa nuôi: con nào ăn tốt, con nào chậm thích nghi, loại thức ăn nào phù hợp hơn. Những kinh nghiệm tưởng như rất nhỏ, qua thời gian lại trở thành một phần quan trọng trong vốn nghề của người chăn nuôi.
Nhìn đàn dê để hiểu sức khỏe từng con
Hiện khu chuồng của gia đình anh Quốc Bảo rộng khoảng 300 m², duy trì đàn khoảng 200 con dê đực. Chuồng được chia thành nhiều ô nhỏ, mỗi ô khoảng 15 m², nuôi khoảng 22–23 con. Cách chia đàn theo từng nhóm giúp việc chăm sóc thuận tiện hơn, đồng thời giúp anh dễ nhận ra sự khác biệt về trọng lượng và tình trạng sức khỏe giữa các con.
Với một đàn dê lớn, chỉ nhìn tổng thể rất khó phát hiện con nào đang ăn kém hay có biểu hiện khác thường. Vì vậy, mỗi ngày anh Bảo đều đi qua từng ô chuồng, quan sát cách dê ăn, đứng và di chuyển. Theo kinh nghiệm của anh, một thay đổi nhỏ trong dáng đi, cách ăn hay biểu hiện tách đàn cũng có thể là dấu hiệu để người nuôi chú ý và theo dõi kỹ hơn.
Bên cạnh việc quan sát hằng ngày, đàn dê được tiêm vaccine và sử dụng thuốc thú y theo hướng dẫn của cán bộ thú y địa phương. Tuy nhiên, với anh Bảo, phòng bệnh không chỉ nằm ở mũi tiêm hay một loại thuốc nào đó. Quan trọng hơn là người nuôi phải theo sát đàn, nhận ra sớm những biểu hiện bất thường để chủ động xử lý.
Sau nhiều năm gắn bó với đàn dê, việc “nhìn đàn” đối với anh không còn đơn thuần là một công việc thường ngày. Đó là kinh nghiệm được bồi đắp qua thực tế, khi người nuôi dần học cách nhận biết sức khỏe vật nuôi từ những dấu hiệu rất nhỏ.
Không chỉ là con số trên bàn cân
Trong điều kiện chăn nuôi thuận lợi, sau khoảng 5 tháng, dê có thể đạt trọng lượng trung bình khoảng 42 kg/con. Theo tính toán của anh Bảo, với mức giá dê hơi tham khảo khoảng 165.000 đồng/kg tại thời điểm ghi nhận, sau khi trừ chi phí, mỗi con có thể mang lại khoảng 2 triệu đồng lợi nhuận.
Nhưng với người nuôi, phía sau những con số ấy là nhiều tháng chuẩn bị thức ăn, vệ sinh chuồng trại, theo dõi sức khỏe và xử lý những vấn đề phát sinh. Giá trị của một con dê vì thế không chỉ nằm ở trọng lượng ngày xuất chuồng, mà còn là kết quả của cả quá trình chăm sóc.
Hiện dê thịt của gia đình anh được thương lái tìm mua khá thuận lợi. Tuy nhiên, nhiều năm theo nghề cũng giúp anh hiểu rõ rằng thị trường luôn có những lúc lên, xuống. Khi giá dê biến động, người nuôi buộc phải tính toán kỹ hơn chi phí đầu vào, thời gian nuôi và hiệu quả của từng lứa dê.
Chính thực tế ấy khiến anh Bảo nghĩ nhiều hơn đến câu chuyện đường dài. Thay vì sản phẩm chỉ được định giá bằng số kilôgam dê hơi tại một thời điểm, anh mong người mua có thể biết rõ hơn con dê được nuôi ở đâu, sử dụng nguồn thức ăn như thế nào và được chăm sóc ra sao.
Bởi khi ấy, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm trên bàn cân, mà còn nằm ở nguồn gốc, chất lượng và niềm tin.
Một vòng tuần hoàn từ chuồng dê trở lại khu vườn
Một điểm đáng chú ý trong cách anh Quốc Bảo tổ chức chăn nuôi là những gì còn giá trị đều được anh cố gắng tận dụng trở lại cho quá trình sản xuất. Cách làm ấy không chỉ thể hiện ở nguồn thức ăn quanh vườn, mà còn ở cách anh xử lý những gì phát sinh từ chính khu chuồng dê.
Phân dê sau khi được thu gom và xử lý được sử dụng làm phân hữu cơ cho cây trồng trong vườn. Trong số đó có cả những loại cây sau này tiếp tục trở thành nguồn thức ăn cho đàn dê. Khi lượng phân vượt nhu cầu của gia đình, anh bán lại cho những hộ có nhu cầu, vừa hạn chế lãng phí vừa tạo thêm một khoản thu.
Từ đó, một vòng tuần hoàn nhỏ dần hình thành: cây trồng cung cấp một phần thức ăn cho đàn dê; đàn dê tạo ra sản phẩm chăn nuôi; phân dê sau xử lý lại trở về với đất, tiếp tục nuôi dưỡng cây trồng. Những mắt xích riêng lẻ tưởng như rất đơn giản, nhưng khi được kết nối lại có thể hỗ trợ lẫn nhau và giúp nguồn lực trong quá trình sản xuất được sử dụng hiệu quả hơn.
Cách làm của anh Bảo cũng phù hợp với xu hướng sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn đang được nhiều nông hộ lựa chọn, khi trồng trọt và chăn nuôi được kết nối để tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu sẵn có. Khu vườn có thể cung cấp cỏ, lá cây và một phần phụ phẩm cho vật nuôi; ngược lại, chất thải chăn nuôi sau khi được xử lý phù hợp lại trở thành nguồn hữu cơ cho cây trồng.
Điều đáng giá ở đây không nằm ở một mô hình quá lớn hay kỹ thuật phức tạp, mà ở cách người nông dân biết nhìn lại những gì mình đang có và tìm cách tạo thêm giá trị từ đó.
Từ chuồng dê trở lại khu vườn, rồi từ khu vườn quay về phục vụ đàn dê, vòng tuần hoàn ấy cho thấy một cách sản xuất biết tiết kiệm nguồn lực, hạn chế lãng phí và chắt chiu giá trị từ chính những điều gần gũi nhất.
Từ hành trình gắn bó với nghề đến câu chuyện thương hiệu
Nhìn đàn dê hôm nay, điều đáng nói không chỉ là quy mô đã khác những ngày đầu, mà còn là cả một chặng đường anh Quốc Bảo dành để học nghề, thử nghiệm, điều chỉnh và tìm ra cách chăn nuôi phù hợp với điều kiện của gia đình.
Từ nền tảng ấy, cái tên Dê Quốc Bảo dần mang ý nghĩa nhiều hơn một tên gọi của hộ chăn nuôi. Giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở trọng lượng hay giá bán, mà còn được tạo nên từ cách đàn dê được nuôi dưỡng, chất lượng được duy trì và uy tín của người nuôi với người mua.
Với anh Bảo, thương hiệu không thể hình thành trong một ngày. Nó được bồi đắp qua từng lứa dê xuất chuồng, qua sự ổn định của đàn và qua chữ tín được giữ gìn trong quá trình chăn nuôi. Những việc rất đỗi thường ngày — chăm đàn, chủ động thức ăn, giữ vệ sinh chuồng trại, theo dõi sức khỏe hay tận dụng phụ phẩm — khi được làm đều đặn qua năm tháng lại chính là những điều tạo nên giá trị riêng của Dê Quốc Bảo.
“Từ một đàn dê của gia đình, từng bước gây dựng nên một sản phẩm; từ 16 năm gắn bó với nghề, viết nên câu chuyện về sự kiên trì của người chăn nuôi Cẩm Mỹ”.
Cái tên Quốc Bảo vì thế đang từng bước trở thành dấu hiệu để người mua nhận biết một sản phẩm được tạo ra bằng kinh nghiệm, sự chăm chút và trách nhiệm của người chăn nuôi trên vùng đất Cẩm Mỹ.
Từ trang trại đến bữa ăn gia đình
Rời khu chuồng dê của gia đình anh Quốc Bảo, điều đọng lại không chỉ là câu chuyện về một mô hình chăn nuôi đã dần ổn định. Phía sau sản phẩm là một người đã chọn gắn bó với nghề, chấp nhận những giai đoạn chưa thuận lợi và kiên trì tìm cách làm tốt hơn từ chính thực tế của mình.
Một con dê khi xuất chuồng có thể được tính bằng trọng lượng và giá bán. Nhưng để người mua quay lại, để một cái tên được nhớ đến lâu hơn, còn cần một giá trị khó đo đếm hơn: niềm tin.
Niềm tin ấy không hình thành từ những lời giới thiệu, mà được vun đắp qua chất lượng của từng lứa dê, qua sự ổn định trong cách nuôi và qua trách nhiệm của người đứng phía sau sản phẩm.
Từ nền tảng đã gây dựng, anh Bảo đang hướng tới xây dựng Dê Quốc Bảo trở thành sản phẩm OCOP của địa phương. Đó không chỉ là một bước phát triển của sản phẩm, mà còn là cơ hội để những giá trị đã được tạo dựng trong quá trình chăn nuôi — từ nguồn gốc, chất lượng đến trách nhiệm của người nuôi — được nhận diện rõ ràng hơn.
Và trên hành trình từ trang trại đến bữa ăn gia đình, điều Dê Quốc Bảo mong muốn mang theo không chỉ là chất lượng của sản phẩm, mà còn là niềm tin được gây dựng bằng chính cách người chăn nuôi làm nghề mỗi ngày.
DÊ QUỐC BẢO
Nuôi bằng kinh nghiệm – Chăm bằng trách nhiệm – Giữ bằng chữ tín.
