Không bắt đầu câu chuyện bằng năng suất hay giá bán, ông Trần Quốc Việt, ở ấp Bảo Bình 2, xã Cẩm Mỹ, lại nói nhiều về mảnh đất dưới chân mình. Với ông, cây chỉ có thể khỏe khi đất khỏe. Từ suy nghĩ ấy, người nông dân đã kiên trì theo đuổi cách làm “Nuôi đất để đất nuôi cây”, từng bước sử dụng nguồn hữu cơ, trùn quế, vi sinh và các giải pháp sinh học để xây dựng một khu vườn sầu riêng theo hướng bền vững.
Khi người trồng sầu riêng bắt đầu từ đất
Một buổi sáng trong khu vườn sầu riêng Ba Việt, ánh nắng len qua những tán lá rồi rải xuống lớp cỏ xanh dưới chân cây. Khu vườn không được làm sạch cỏ theo cách thường thấy ở nhiều nơi. Thay vào đó, cỏ được cắt định kỳ và giữ lại như một lớp che phủ tự nhiên cho mặt đất.
Ông Trần Quốc Việt chậm rãi đi giữa những hàng cây. Thỉnh thoảng ông dừng lại nhìn tán lá, quan sát gốc rồi khẽ gạt lớp cỏ để xem lớp đất bên dưới. Với nhiều người, đứng trước một vườn sầu riêng xanh tốt, câu hỏi đầu tiên thường là cây có sai trái hay không, năm nay năng suất được bao nhiêu. Còn điều ông Việt quan tâm trước tiên lại là đất.
Sau nhiều năm gắn bó với nghề làm vườn, ông nhận ra rằng muốn cây phát triển ổn định thì bộ rễ phải khỏe, mà sức khỏe của bộ rễ lại gắn chặt với đất. “Tôi làm vườn lâu năm nên càng thấy rõ rằng cây muốn khỏe thì rễ phải khỏe, mà rễ có khỏe hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào đất. Vì vậy, tôi luôn nghĩ phải nuôi đất trước để đất nuôi cây”, ông Việt chia sẻ.
Từ suy nghĩ đó, ông chọn một cách làm chậm mà chắc. Ông không sử dụng thuốc trừ cỏ mà chỉ cắt cỏ định kỳ, giữ lại thảm thực vật trên mặt đất. Với ông, đất không đơn thuần là nơi cây bám rễ mà còn là nơi giữ ẩm, là môi trường của hệ vi sinh vật và là nền tảng cho bộ rễ phát triển.
Cũng vì vậy, thay vì chỉ tìm cách thúc cây lớn nhanh trong một thời gian ngắn, ông chú trọng hơn đến việc bồi dưỡng đất và giữ sự ổn định lâu dài cho khu vườn. Cách làm ấy không hình thành trong một sớm một chiều mà là kết quả của nhiều năm làm nông, nhiều lần thay đổi cây trồng và những kinh nghiệm được ông tự rút ra từ chính khu vườn của mình.
Cuộc chuyển đổi trên 2 ha đất
Ông Trần Quốc Việt quê Bình Định, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Từ những năm 1980, ông vào Cẩm Mỹ lập nghiệp và gắn bó với nghề nông. Qua nhiều năm bám đất, bám vườn, ông đã trải qua nhiều loại cây trồng khác nhau.
Đến năm 2020, gia đình ông có khoảng 2 ha hồ tiêu. Thời điểm ấy, giá tiêu xuống thấp, trong khi nhân công thu hoạch ngày càng khó tìm. Sau nhiều lần cân nhắc, ông quyết định chuyển toàn bộ diện tích sang trồng sầu riêng Dona. Theo tìm hiểu của ông, Dona tuy khó đậu trái hơn Ri6 nhưng có những đặc điểm phù hợp với định hướng sản xuất lâu dài mà ông mong muốn.
Nhớ lại quyết định năm ấy, ông Việt cho biết đó không phải là sự chuyển đổi theo phong trào. “Lúc đó hồ tiêu gặp nhiều khó khăn, giá thấp, tới mùa lại khó tìm người thu hoạch. Tôi nghĩ mình phải thay đổi. Nhưng sầu riêng là cây trồng lâu năm, đầu tư lớn nên không thể thấy người khác trồng được là mình làm theo. Tôi phải tìm hiểu kỹ rồi mới quyết định”, ông nói.
Bắt đầu với cây sầu riêng cũng đồng nghĩa với việc người nông dân ấy bắt đầu một hành trình học hỏi mới. Có điều gì chưa rõ, ông tìm người có kinh nghiệm để hỏi. Có lớp tập huấn, hội thảo về sản xuất sầu riêng an toàn, bền vững, ông cố gắng tham gia. Kiến thức học được lại được đưa về thử nghiệm ngay trên khu vườn của mình.
Theo ông Việt, kỹ thuật không thể áp dụng máy móc cho tất cả các vườn. Mỗi vùng đất, điều kiện nước tưới và sinh trưởng của cây đều có những khác biệt. Bởi vậy, người trồng phải quan sát và biết điều chỉnh.
“Cùng là cây sầu riêng nhưng đất mỗi nơi khác nhau, vườn mỗi nhà cũng khác nhau. Kỹ thuật học được là một chuyện, còn khi đưa về áp dụng thì phải theo dõi cây rồi điều chỉnh. Làm nông bây giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ mà phải chịu khó học thêm”, ông Việt nói.
Từ quyết định chuyển đổi cây trồng, 2 ha đất của gia đình dần trở thành nơi ông thử nghiệm và hoàn thiện cách chăm sóc sầu riêng theo hướng bền vững hơn. Với ông, chuyển đổi không chỉ là thay cây này bằng cây khác, mà còn là thay đổi tư duy sản xuất.
Từ phân bò đến những con trùn quế
Trong câu chuyện Sầu riêng Ba Việt, có một chi tiết nhỏ nhưng thể hiện khá rõ cách ông Việt nhìn về nghề làm vườn: những con trùn quế.
Khi tìm cách tăng nguồn hữu cơ cho đất và giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón vô cơ, ông nhìn ngay vào nguồn nguyên liệu sẵn có quanh mình. Phân bò của các hộ chăn nuôi trong khu vực được thu gom về để nuôi trùn. Sau quá trình xử lý, phân trùn quế lại được đưa trở về vườn sầu riêng.
Từ phân bò đến trùn quế, rồi từ phân trùn trở lại với đất, một vòng tuần hoàn nhỏ được hình thành ngay trong khu vườn. Cách làm ấy vừa tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ, vừa bổ sung chất hữu cơ cho đất và giúp gia đình ông giảm bớt sự phụ thuộc vào phân bón vô cơ mua từ bên ngoài.
Ông Việt kể: “Tôi nhìn quanh thấy địa phương mình có nguồn phân bò. Nếu mình biết xử lý, biết tận dụng thì nó lại trở thành nguồn dinh dưỡng cho đất. Tôi tìm hiểu rồi nuôi trùn quế, lấy phân trùn bón lại cho vườn. Làm dần dần, thấy đất thay đổi, cây ổn định hơn thì mình càng tin vào hướng đi đó.”
Với ông, làm nông bền vững không nhất thiết phải bắt đầu từ những công nghệ đắt tiền. Nhiều khi, điểm khởi đầu chỉ là biết nhìn những gì vốn rất quen thuộc quanh mình bằng một cách khác: cỏ trong vườn, phân bò từ chăn nuôi hay nguồn nguyên liệu bản địa đều có thể trở thành một phần trong quá trình chăm sóc đất nếu được sử dụng phù hợp.
Từ IMO đến những chế phẩm làm ngay tại vườn
Ở khu vườn Ba Việt, kinh nghiệm của người làm vườn lâu năm được kết hợp với những kiến thức mới mà ông Việt tiếp thu qua các lớp tập huấn.
Từ đó, ông tìm hiểu cách nhân nuôi vi sinh bản địa, thường gọi là IMO, bằng những nguyên liệu dễ kiếm. Ông tự nhân nuôi IMO tại vườn rồi từng bước ứng dụng để làm đạm cá, dịch chuối và một số chế phẩm thảo mộc từ củ riềng, cây mật gấu, cây thuốc lá, cỏ xuyến chi phục vụ quá trình chăm sóc cây.
Nhưng điều đáng nói là ông không áp dụng bất kỳ phương pháp nào một cách máy móc. Mỗi cách làm đều được thử nghiệm, theo dõi rồi điều chỉnh dựa trên phản ứng thực tế của cây.
“Làm nông mà nói làm cái gì cũng được ngay thì không đúng. Có cái mình học thấy rất hay, nhưng đem về vườn phải điều chỉnh. Tôi thường làm từng bước, quan sát phản ứng của cây. Thấy phù hợp thì tiếp tục, chưa phù hợp thì mình thay đổi. Điều quan trọng là phải hiểu khu vườn của mình”, ông nói.
Ông Việt cũng không xem bất kỳ một loại phân bón hay chế phẩm nào là “bí quyết” duy nhất tạo nên chất lượng trái. Theo ông, sự ổn định của khu vườn phải được hình thành từ nhiều yếu tố, trong đó nền đất, bộ rễ, nguồn hữu cơ, vi sinh, nước tưới và khả năng quan sát của người trồng đều có vai trò riêng.
“Đất không thể khỏe lại chỉ sau một đêm”
Sau nhiều năm sử dụng phân trùn quế, phân hữu cơ và các giải pháp sinh học, ông Việt nhận thấy đất trong vườn tơi xốp hơn, hệ vi sinh phát triển tốt hơn và cây sầu riêng sinh trưởng ổn định hơn. Việc giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học cũng giúp gia đình chủ động hơn trong sản xuất và tiết giảm một phần chi phí đầu vào.
Tuy nhiên, ông không nói về những thay đổi ấy bằng những lời quá lớn. Ông gọi đó đơn giản là quá trình “thay đổi từng chút một”.
“Đất không thể hôm nay mình làm một việc rồi ngày mai khỏe ngay được. Mình đã khai thác đất trong thời gian dài thì muốn đất tốt lại cũng cần thời gian. Tôi không đặt mục tiêu hôm nay bón cái gì để ngày mai cây phải lớn thật nhanh. Tôi muốn khu vườn năm nay khỏe, những năm sau vẫn khỏe”, ông Việt tâm sự.
Rồi ông nói một câu gần như gói gọn toàn bộ triết lý làm vườn của mình: “Mình sống nhờ đất. Nếu chỉ lấy từ đất mà không trả lại cho đất thì đến một lúc nào đó đất cũng kiệt. Mình nuôi đất, đất nuôi cây, rồi cây lại nuôi sống người trồng.” - Ông Trần Quốc Việt, chủ vườn Sầu riêng Ba Việt
Có lẽ chính suy nghĩ ấy khiến câu chuyện Sầu riêng Ba Việt không đơn thuần là câu chuyện về một loại trái cây. Đó còn là câu chuyện về cách một người nông dân lựa chọn ứng xử với mảnh đất đã nuôi sống mình qua nhiều năm.
30 tấn sầu riêng và niềm vui từ người tiêu dùng
Vụ sầu riêng năm 2026, gia đình ông Trần Quốc Việt thu hoạch khoảng 30 tấn trái. Với người làm nông, sản lượng luôn là kết quả đáng quan tâm sau cả một năm chăm sóc. Nhưng điều khiến ông vui hơn lại là những phản hồi của người đã trực tiếp thưởng thức sản phẩm.
Theo ông Việt, nhiều khách hàng sau khi ăn sầu riêng Ba Việt nhận xét trái có cơm vàng, béo, dẻo và không bị sượng.
“Người làm nông thì ai cũng mong cây cho năng suất tốt, nhưng điều làm tôi vui hơn là khi khách hàng ăn sầu riêng rồi phản hồi rằng trái ngon, cơm vàng, béo, dẻo, không sượng. Mình chăm cây cả năm, đến khi sản phẩm làm ra được người tiêu dùng đón nhận thì đó là sự ghi nhận rất đáng quý”, ông Việt chia sẻ.
Với ông, một mùa vụ thành công vì thế không chỉ được đo bằng số tấn trái thu hoạch. Giá trị còn nằm ở sự tin tưởng của người tiêu dùng và khả năng giữ chất lượng qua từng mùa vụ. Chính những lời nhận xét của khách hàng trở thành động lực để ông tiếp tục chăm đất, chăm cây và hoàn thiện phương thức sản xuất.
Đi chậm để đi lâu
Sầu riêng Ba Việt không chỉ là câu chuyện chuyển đổi 2 ha hồ tiêu sang trồng sầu riêng. Đó còn là hành trình thay đổi tư duy của một người nông dân sau nhiều năm bám đất.
Từ chỗ quan tâm chủ yếu đến cây, ông dần dành nhiều sự chú ý hơn cho đất và bộ rễ. Từ phụ thuộc nhiều vào đầu vào bên ngoài, ông tìm cách tận dụng nguồn hữu cơ tại chỗ. Từ việc sử dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ông từng bước tăng cường phân hữu cơ, trùn quế, vi sinh và các giải pháp có nguồn gốc thảo mộc.
Theo ông Việt, làm nông bền vững không phải là thay đổi tất cả trong một thời gian ngắn. Đó là quá trình điều chỉnh từng việc, quan sát đất và cây rồi tiếp tục hoàn thiện. Điều ông hướng đến không chỉ là kết quả của một mùa vụ mà là sức khỏe của khu vườn trong nhiều năm.
Hiện ông tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất theo hướng bền vững, từng bước hướng tới chứng nhận hữu cơ. Không giữ kinh nghiệm cho riêng mình, ông cũng sẵn sàng chia sẻ những cách làm phù hợp với những hộ trồng sầu riêng khác tại Cẩm Mỹ và khu vực lân cận.
Với ông, một khu vườn làm tốt có thể mang lại giá trị cho một hộ gia đình, nhưng khi nhiều người cùng quan tâm đến chất lượng, an toàn và tính bền vững thì đó mới là nền tảng để tạo dựng uy tín cho cả vùng sản xuất.
Hướng tới sản phẩm OCOP mang thương hiệu Ba Việt
Từ một khu vườn được chăm sóc bằng quan niệm “Nuôi đất để đất nuôi cây”, Sầu riêng Ba Việt đang từng bước được định hình không chỉ như sản phẩm của một hộ gia đình mà còn hướng tới một sản phẩm nông nghiệp mang dấu ấn của vùng đất Cẩm Mỹ.
Nền tảng của hành trình ấy chính là phương thức sản xuất mà ông Trần Quốc Việt đã kiên trì theo đuổi: chú trọng sức khỏe của đất, tăng cường nguồn hữu cơ, ứng dụng vi sinh, giảm dần sự phụ thuộc vào các đầu vào hóa học và cố gắng duy trì chất lượng trái qua từng mùa vụ.
Để hướng tới sản phẩm OCOP, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc làm ra những trái sầu riêng ngon. Sản phẩm còn cần từng bước được chuẩn hóa về quy trình, nhận diện thương hiệu, bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm. Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm cần có một câu chuyện đủ rõ để người tiêu dùng hiểu nó được làm ra từ đâu và bằng cách nào.
Với Sầu riêng Ba Việt, câu chuyện ấy đã bắt đầu hình thành từ chính triết lý canh tác của người trồng: một trái sầu riêng ngon phải được nuôi dưỡng từ một nền đất khỏe và từ sự kiên trì của người nông dân.
Nếu trước đây sản phẩm trong vườn chủ yếu được biết đến qua chất lượng thực tế và lời giới thiệu của khách hàng, thì khi được xây dựng theo hướng OCOP, cái tên Sầu riêng Ba Việt có thêm cơ hội để được nhận diện rõ ràng hơn. Khi đó, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở trái sầu riêng bán ra sau mỗi mùa thu hoạch, mà còn ở thương hiệu, câu chuyện người sản xuất và cách làm nông nghiệp gắn với trách nhiệm đối với đất đai, môi trường và người tiêu dùng.
“Từ một khu vườn, gây dựng một thương hiệu; từ một trái sầu riêng, kể câu chuyện về đất và người Cẩm Mỹ.”
Để mỗi trái sầu riêng mang theo một câu chuyện
Rời khu vườn Ba Việt, điều còn đọng lại không chỉ là những hàng sầu riêng xanh tốt mà còn là hình ảnh người nông dân luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho lớp đất dưới chân mình.
Một trái sầu riêng ngon không tự nhiên mà có. Phía sau những múi cơm vàng, béo dẻo là những năm cây bén rễ, là những lần cắt cỏ thay cho việc sử dụng thuốc trừ cỏ, là nguồn phân bò qua đàn trùn rồi trở về với đất, là những mẻ vi sinh bản địa được tự nhân nuôi và cả những lần người trồng thử nghiệm, quan sát rồi điều chỉnh.
Chính từ quá trình ấy, “Nuôi đất để đất nuôi cây” trở thành cách ông Trần Quốc Việt lựa chọn để đi đường dài với nghề nông. Ông chấp nhận đi chậm hơn để hiểu đất, quan sát kỹ hơn để hiểu cây và không chỉ nhìn vào kết quả của một mùa vụ trước mắt mà còn nghĩ đến sức khỏe của khu vườn trong nhiều năm sau.
Hôm nay, câu chuyện Sầu riêng Ba Việt vẫn đang được viết tiếp trên chính mảnh đất ấy. Từ nền đất được chăm sóc, những hàng cây lớn lên, kết trái rồi mang sản phẩm đến với người tiêu dùng. Khi trái sầu riêng nhận được sự đón nhận, đó cũng là lúc người nông dân có thêm niềm tin vào con đường mình đã chọn.
Với ông Việt, làm nông là một hành trình dài mà trong đó con người không chỉ biết nhận từ đất, mà còn phải biết bồi đắp và gìn giữ đất cho những mùa vụ sau.
Bởi vậy, phía sau mỗi trái Sầu riêng Ba Việt không chỉ có hương vị của một sản phẩm nông nghiệp. Ở đó còn có câu chuyện về đất, về cây, về sự kiên trì của người trồng và về một cách làm nông nghiệp hướng đến sự bền vững.
Và có lẽ, điều ông Ba Việt tâm đắc nhất sau nhiều năm làm vườn vẫn là điều giản dị nhất: “Khi người nông dân biết chăm sóc đất, đất sẽ nuôi cây khỏe để cây trả lại những mùa quả ngọt”.
SẦU RIÊNG BA VIỆT
Hộ sản xuất: Trần Quốc Việt
Địa chỉ: Ấp Bảo Bình 2, xã Cẩm Mỹ, thành phố Đồng Nai
Điện thoại: 0909 478 896
Thông điệp: “NUÔI ĐẤT ĐỂ ĐẤT NUÔI CÂY”
